Słownik synonimów - często zadawane pytania

Informacje na temat oprogramowania witryny słownika - w języku angielskim i niemieckim - znajdują się na stronie OpenThesaurus.DE. English and German info is to be found at OpenThesaurus.DE.

Spis treści

Wprowadzenie

Słownik synonimów to interaktywna witryna służąca do obsługi polskiego słownika wyrazów bliskoznacznych (zwanego tu dla uproszczenia słownikiem synonimów). Na przykład wyszukanie wyrazu prawda przyniesie między innymi synonimy rzeczywistość, szczerość, wierność.

Każdy internauta może pomóc w budowie słownika, poprawiając istniejące błędy i wprowadzając nowe hasła. Wyszukiwanie pokazuje wszystkie znaczenia danego wyrazu (np. żywy -> żyjący, żywy i pełen życia, żwawy, żywy). Przy danym znaczeniu można usuwać wyrazy, które nie pasują do danego zestawu synonimów. Jeśli wyszukiwanie nie da żadnych wyników, można zaproponować nowy wyraz (jeśli zna się jego synonim). W wypadku słownictwa rzadkiego i specjalistycznego lepiej sprawdzić najpierw w wyszukiwarce i encyklopedii, czy taki wyraz jest w ogóle często używany. Na przykład wyraz paraglajt został usunięty ze słownika, gdyż występuje zaledwie 12 razy i jest typowym przykładem wyrażenia żargonowego.

Słownik uniemożliwia obecnie wprowadzanie słów o błędnej pisowni, rzadkich czy żargonowych. Do tego celu wykorzystywany jest dostosowany korektor pisowni. Korektor ten nie jest całkowicie nieomylny, więc w razie zauważenia wyrazu, który powinien być w słowniku, jest w powszechnym użyciu, jest poprawnie napisany i tak dalej, należy wpisać ten wyraz na stronę Notatnik redaktora (patrz Redakcja słownika.

Współpraca przy słowniku wymaga rejestracji. Przed rozpoczęciem poprawiania słownika należy przeczytać do końca ten plik, aby zapoznać się z najważniejszymi regułami wprowadzania zmian i nowych wyrazów. Łącze "Sprawdź hasła" na stronie głównej służy do pokazywania wybranych losowo przykładów. Na przykładach łatwo zrozumieć, jak grupowane są tu synonimy. Słownik synonimów jest publikowany na licencji Open Software License 2.1.

Przed wprowadzaniem nowych haseł czy korygowaniem starych trzeba zrozumieć, jaka jest struktura danych słownika -- a mianowicie jego podział na poszczególne znaczenia. Kiedy taki wyraz jak zamek jest wieloznaczny, wówczas dla każdego sensu musi istnieć jedno hasło. Do hasła zamek, warownia nie można więc dodawać wyrazu rygiel, gdyż znaczy on coś innego. Zamiast tego należy dodać nowe hasło zamek, rygiel.

Osoby, które nie wiedzą, od czego zacząć, mogą po prostu użyć łącza "Sprawdź hasła". Zostaną pokazane losowo wybrane hasła, do których można dopisać synonimy lub z których można usunąć niepasujące wyrazy. Wyrazy zawierają wzajemne odnośniki: liczba za wyrazem oznacza liczbę grup synonimów, w których występuje dany wyraz. Kliknięcie liczby powoduje wyświetlenie ich listy.

Czym jest synonim?

Kiedy co najmniej dwa wyrazy w określonym kontekście mają to samo znaczenie, są synonimami. Przykłady:

karzeł, chochlik
jeść, pożerać, pożywiać się
często, nierzadko

To, czy wyrazy są synonimami, łatwo sprawdzić, podstawiając je w tym samym zdaniu. Po podstawieniu zdanie nie powinno zmieniać sensu. I tak zdanie Często chadzam do kina nie zmienia sensu, gdy podstawimy nierzadko zamiast często. Przeto wyrazy często i nierzadko są synonimami.

Niemniej poniższe pary wyrazów nie są synonimami:

zimny -- letni (znaczenie jest zbyt odmienne)
złoto -- metal szlachetny (złoto to pojęcie podrzędne - hiponim - wobec pojęcia metalu szlachetnego)

Grupy synonimów nie stanowią nazwy, które się tylko ze sobą kojarzą, bo mają jedno pojęcie nadrzędne: np. nie są grupą synonimów wyrazy spoiwo, gips i cement. Gips i cement są spoiwem, ale gips nie jest cementem. Przeciwnie jest z karłem i chochlikiem: chochliki są karłami, a karły - chochlikami.

Synonimy o jednym znaczeniu tworzą grupę synonimów. Wyraz wieloznaczny - np. zamek - występuje w tak wielu grupach synonimów, ile ma znaczeń, tj.:

Grupa synonimów 1: zamek, warownia, twierdza
Grupa synonimów 2: zamek, rygiel, zasuwa

Nie należy mieszać pojęć nadrzędnych i podrzędnych. Na przykład każde szczenię jest psem, ale nie każdy pies jest szczęnięciem. Czyli pies to pojęcie nadrzędne dla pojęcia szczenię. Albo: kiedy beczę, zawsze płaczę; ale nie zawsze kiedy płaczę, to beczę. Czyli: beczeć to pojęcie podrzędne względem pojęcia płakać. Albo: każdy, kto jest katolicki, jest w jakiś sposób religijny, ale nie każdy, kto jest religijny, jest katolicki. Czyli katolicki to podpojęcie pojęcia religijny.

Wskazówka dla ekspertów: grupy synonimów powinny odpowiadać tzw. synset słownika WordNet. W sieci jest dostępna znakomita przeglądarka (z obsługą kilku języków, w tym niemieckiego, angielskiego, czeskiego, włoskiego, chińskiego i hindi), w której znakomicie widać hierarchię grup synonimów. Zalecam korzystanie właśnie z niej podczas wprowadzania związków między pojęciami nadrzędnymi i podrzędnymi: strona projektu KSMSA.

Jakie są reguły korekty i dodawania haseł?

Krótko mówiąc:

Co oznacza forma podstawowa?

W bazie danych należy umieszczać tylko wyrazy w podstawowej formie gramatycznej, to znaczy czasowniki w bezokoliczniku, rzeczowniki w mianowniku liczby pojedynczej (lub mnogiej, jeśli nie dany rzeczownik nie ma liczby pojedynczej, np. nożyce), a przymiotniki w stopniu równym w rodzaju męskim. Przykłady:

dobrze: być, źle: był, jest ...
dobrze: dom, źle: domy
dobrze: dobry, źle: lepsze

Jak wpisywać antonimy?

Antonimy, czyli wyrazy przeciwstawne, podajemy dla każdego wyrazu w grupie synonimów. Weźmy przykład, grupę "czystość, higiena, schludność". Dla każdego z wyrazów możemy podać antonim, np. czystość<->brud, schludność<->flejtuchowaść, i tak dalej.

W tym celu należy kliknąć wyraz czystość, a następnie w polu Antonimy wpisać antonim, np. brud. Pojawi się wówczas odpowiednia grupa synonimów, zawierająca wyraz brud. Jeśli nie ma grupy synonimów z takim wyrazem, należy ją wcześniej utworzyć (pojawi się odpowiedni komunikat).

Dlaczego trzeba się rejestrować?

Ma to zapobiec wpisywaniu bzdur do bazy danych. Odczyt może następować bez rejestracji. Wszystkie pliki można pobrać też bez rejestrowania się. Do rejestrowania służy ta strona.

Wynik wyszukiwania jest błędny, to nie są żadne synonimy!

Dane pochodzą z kilku bezpłatnych słowników dwujęzycznych: ze słownika angielsko-polskiego (sap), wykonanego przez ethanaka;
ze słownika interlingua-polskiego Pawła Wimmera;
ze słownika angielsko-polskiego na licencji GPL;
ze słownika esperancko-polskiego na licencji LGPL.
Słowniki dwujęzyczne zawierają zwykle liczne odpowiedniki tłumaczonych wyrazów, lecz nie zawsze te odpowiedniki są ścisłymi synonimami: zakresy pojęć w różnych językach nie zawsze się pokrywają. Polskie grupy synonimów mogą być skażone angielszczyzną - zwłaszcza w wypadku typowych homonimów angielskich takich jak np. bank. Dlatego też osoby redagujące słownik i znające język angielski powinny zwrócić szczególną uwagę na ewentualne odpowiedniki takich wyrazów.

Kto znajdzie błąd, może go sam poprawić, ale najpierw trzeba się zalogować.

Gdzie można pobrać dane słownika synonimów?

Sympatyczny dodatek - wyszukiwarka synonimów dla przeglądarki Firefox i Mozilla znajduje się na tej stronie.

Stopka redakcyjna / Do kogo kierować pytania?

Marcin Miłkowski (milek_pl@users.sourceforge.net)

Licencja

Słownik jest dostępny na licencji Open Software License 2.1 lub GNU Lesser General Public License (LGPL).

Inni współpracownicy

Dziękuję Pawłowi Wimmerowi za zezwolenie na użycie danych z jego słownika, a Danielowi Naberowi za znakomity pomysł i pomoc przy tworzeniu polskiej wersji systemu.

Analiza morfologiczna, dzięki której wyszukiwarka słownika sugeruje podstawową formę wyrazu, jest możliwa dzięki lematyzatorowi opracowanemu przez Dawida Weissa i programowi fsa_morph autorstwa Jana Daciuka. Korekta ortograficzna proponowanych do słownika haseł jest wykonywana przy użyciu programu fsa_spell tego samego autora, zaś zbiór wyrazów rozpoznawanych przez korektor pisowni pochodzi ze słownika alternatywnego. Zbiór ograniczony został do słownictwa ogólnego w celu zachowania zgodności z zasadami dodawania haseł do niniejszego słownika. W razie wątpliwości co do tego, czy dane słowo jest słusznie odrzucane przez korektor, proszę najpierw sprawdzić, czy występuje ono w słowniku alternatywnym. Słownik alternatywny nie jest kompletny, lecz zawiera większość współczesnego słownictwa.

Dlaczego pojawia się komunikat, że wyraz jest napisany błędnie?

W słowniku synonimów zastosowano wybiórczy słownik ortograficzny (obecnie jest to zbiór słownictwa podstawowego, oraz słownictwo dotyczące osób i biologii, pochodzące ze słownika alternatywnego). Uniemożliwia to dopisywanie terminologii specjalistycznej, wulgaryzmów, archaizmów, wyrazów bardzo rzadkich, wyrażeń obcych, regionalizmów itd.

Nie przewiduje się możliwości wyłączenia lub obejścia korekty pisowni.


Aktualizacja strony: 13 maja 2008